Έλεγχος κατάτμησης DNA σπερματοζωαρίων 2018-05-01T12:28:59+00:00

Έλεγχος κατάτμησης DNA σπερματοζωαρίων

Τι είναι κατάτμηση DNA σπερματοζωρίων;

Πρόκειται πολύ απλά για τον έλεγχο της δομής του DNA των σπερματοζωαρίων, έλεγχο για ρωγμές ή σπασίματα (καθ. κατατμήσεις) της γνωστής σε όλους μας ελικοειδούς αλυσίδας. Οι βλάβες αυτές εμφανίζονται στο DNA κάθε κυττάρου όταν αυτό «γερνάει», ή όταν κάποια εξωγενής αιτία το οδηγεί στο θάνατο. Το ίδιο συμβαίνει και στα σπερματοζωάρια. Είναι αναμενόμενο λοιπόν τα νεκρά ή «γερασμένα» σπερματοζωάρια να φέρουν κατατμήσεις, δηλ. σπασίματα, στο DNA τους. Στη Βιολογία τα γηρασμένα κύτταρα ονομάζονται αποπτωτικά. Υπάρχει επίσης μια παρόμοια εξέταση σπέρματος που αντί να μετράει τις κατατμήσεις του DNA στα σπερματοζωάρια μετράει τα αποπτωτικά σπερματοζωάρια (απόπτωση σπέρματος). Τα αποτελέσματα ερμηνεύονται κατά τον ίδιο τρόπο.

Αυτό το φαινόμενο δεν αποτελεί πρόβλημα, αφού τα αδύναμα αυτά σπερματοζωάρια δεν θα γονιμοποιήσουν το ωάριο. Υπάρχουν ωστόσο περιπτώσεις όπου φαινομενικά υγιή σπερματοζωάρια μπορεί να φέρουν κατατμήσεις στο DNA τους. Τα σπερματοζωάρια αυτά μπορεί να έχουν φυσιολογική μορφολογία και κινητικότητα και να είναι ικανά να γονιμοποιήσουν ένα ωάριο. Οι συνέπειες εμφανίζονται μετά τη γονιμοποίηση, αφού το σπασμένο DNA του σπερματοζωαρίου δεν μπορεί να λειτουργήσει σωστά. Έτσι, οι κατατμήσεις μπορεί να εμποδίσουν την ανάπτυξη του εμβρύου στα πρώτα στάδια καταλήγοντας σε βιοχημικές ή παλίνδρομες κυήσεις.

Η γήρανση, η θερμότητα και το οξειδωτικό στρες.

Το πρώτο σημάδι της γήρανσης των κυττάρων είναι οι κατατμήσεις στο DNA τους. Σε ένα σπέρμα λοιπόν, τα νεκρά ή γηρασμένα σπερματοζωάρια είναι φυσιολογικό να έχουν κατατμήσεις στο DNA τους.

Η θερμότητα χαλάει τις πρωτεΐνες που συγκρατούν το DNA, γι αυτό η αύξηση της θερμοκρασίας στους όρχεις μπορεί να αυξήσει τις κατατμήσεις στο DNA των σπερματοζωαρίων. Για παράδειγμα, σε έναν υπέρβαρο άντρα, οι όρχεις δεν αερίζονται επαρκώς και βρίσκονται σε στενή επαφή με το σώμα, το οποίο έχει υψηλότερη θερμοκρασία από την ιδανική για τη σωστή λειτουργία των όρχεων. Επίσης, η καθιστική εργασία και η επαγγελματική έκθεση σε πηγές θερμότητας δύνανται να προκαλέσουν ως ένα βαθμό κατατμήσεις στο DNA των σπερματοζωαρίων.

Οξειδωτικό στρες μπορεί να προκληθεί από χημικά. Για παράδειγμα, η επαγγελματική έκθεση σε πετροχημικά, όπως καύσιμα, χρώματα και οργανικούς διαλύτες. Μπορεί όμως να προκληθεί και από τοξικές ουσίες που παράγονται μέσα στο σώμα μας:

Μια μεγάλη κιρσοκήλη (3ου βαθμού) δύναται να αυξήσει την κατάτμηση DNA στα σπερματοζωάρια για δύο λόγους. Η κιρσοκήλη είναι μια κατάσταση κατά την οποία το χρησιμοποιημένο αίμα (φλεβικό) δυσκολεύεται να απομακρυνθεί από τον όρχη, λόγω βλάβης στις φλέβες του όρχεως. Αν το αίμα κατακάθεται, αφενός ζεσταίνει τον όρχη και αφετέρου συγκεντρώνει εκεί τοξικές ουσίες (ROS, reactive oxygen species), κατάλοιπα του μεταβολισμού των κυττάρων, που προκαλούν οξειδωτικό στρες στα σπερματοζωάρια. Μια μεγάλη κιρσοκήλη συνίσταται να διορθώνεται ανεξαρτήτως της ηλικίας του ασθενούς, αφού αν το αίμα δεν φεύγει εύκολα από τον όρχη, συνεπάγεται και ότι δεν μπαίνει εύκολα νέο αίμα. Ο όρχις δεν θρέφεται επαρκώς και μπορεί να υποστρέψει. Αν μειωθεί η λειτουργία του όρχεως, δεν θα λειφθούν μόνο τα σπερματοζωάρια, αλλά και η τεστοστερόνη, η οποία χρειάζεται ανεξαρτήτως ηλικίας. Υπάρχει η παρεξήγηση ότι μετά τα 35 δεν χρειάζεται να διορθωθεί η κιρσοκήλη. Από τα παραπάνω είναι καταφανές ότι σημασία δεν έχει η ηλικία του ασθενούς, αλλά αυτή της κιρσοκήλης στον 3ο βαθμό, δηλ. πόσα χρόνια δυσκολεύεται η θρέψη του όρχεως.

Το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να έχει μια φλεγμονή κοντά στους όρχεις, συχνά οφειλόμενη σε κάποια μόλυνση. Μια μόλυνση των γεννητικών οργάνων προκαλεί υπεραιμία και τοπική αύξηση της θερμοκρασίας, άρα και αυξημένο ποσοστό κατάτμησης DNA στα σπερματοζωάρια. Επίσης, όσο το ανοσοποιητικό σύστημα προσπαθεί να αντιμετωπίσει τη μόλυνση, παράγει ελεύθερες ρίζες και άλλες τοξικές ουσίες που προκαλούν οξειδωτικό στρες στα σπερματοζωάρια.

Η αντιμετώπιση είναι κατά κανόνα αιτιολογική. Αν αντιμετωπιστεί η αιτία, η ποιότητα του DNA τους βελτιώνεται. Για παράδειγμα, θεραπεύοντας απλώς τη μόλυνση. Ωστόσο, η παράλληλη λήψη αντιοξειδωτικών έχει ευεργετική δράση.

Κατατμήσεις στο DNA των σπερματοζωαρίων μπορεί να οφείλονται και στην προχωρημένη ηλικία ή σε άλλους ενδογενείς παράγοντες. Στις περιπτώσεις αυτές η αντιμετώπιση των βλαβών στο DNA των σπερματοζωαρίων μπορεί να είναι δυσχερέστερη.

Η ανάλυση αυτή χρειάζεται αν το σπέρμα είναι φαινομενικώς υγειές και πάραυτα δεν προκύπτει κύηση ή τα έμβρυα είναι κακής ποιότητας ή η κύηση δεν προχωράει πέρα από τις 6 εβδομάδες. Για να μη χρεώνεται αδίκως ο εξεταζόμενος, συνιστούμε η ανάλυση αυτή να γίνεται μετά τη θεραπεία του παράγοντα που μπορεί να προκαλέσει κατατμήσεις (βλ. παραπάνω).

Για παράδειγμα, δεν έχει νόημα να χρεωθεί κανείς μια ανάλυση κατάτμησης DNA, όταν υπάρχει μια μόλυνση, παρά μόνο μετά τη θεραπεία.

Ουσιαστικά, δεν πρέπει να έχουν κατατμήσεις τα σπερματοζωάρια που μπορούν να γονιμοποιήσουν ένα ωάριο, δηλ. όσα έχουν προωθητική κίνηση και ικανοποιητική μορφολογία. Η ανάλυση των κατατμήσεων του DNA των σπερματοζωαρίων εκφράζεται με ένα ποσοστό: το ποσοστό αυτών που φέρουν κατατμήσεις στο DNA τους. Σε ένα σπέρμα αμέσως μετά την εκσπερμάτιση υπάρχουν πάντα νεκρά ή γηρασμένα (βιολ. αποπτωτικά) σπερματοζωάρια, οπότε είναι αναμενόμενο να υπάρχουν πάντα κάποια σπερματοζωάρια με κατατμήσεις. Γενικά το ποσοστό αυτό δεν θα πρέπει να ξεπερνάει το 30-40%, επειδή περίπου αυτό είναι το ποσοστό των νεκρών ή γηρασμένων σπερματοζωαρίων (τα ακίνητα ή με επιτόπια κίνηση) σε ένα υγειές σπέρμα.

Θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι το ποσοστό των σπερματοζωαρίων που φέρουν κατατμήσεις δεν θα πρέπει να είναι μεγαλύτερο από αυτό των ακίνητων ή με επιτόπια κίνηση σπερματοζωαρίων. Αυτός ο τρόπος ερμηνείας ωστόσο δεν δίνει σαφείς απαντήσεις. Είναι σαν να μετράει κανείς «το ζάχαρο» έχοντας φάει πριν μια πάστα. Ο ιατρός δεν μπορεί να εκτιμήσει πόσο θα ήταν «το ζάχαρο» του εξεταζόμενου αν δεν είχε φάει την πάστα. Πρέπει απλώς να μετράει κανείς «το ζάχαρο» νηστικός.

Η ανάλυση πρέπει να γίνεται μόνο στα σπερματοζωάρια που είναι ικανά να γονιμοποιήσουν ένα ωάριο. Άρα, μόνο σε ένα δείγμα μετά από επεξεργασία/καθαρισμό. Η επεξεργασία αυτή μπορεί να γίνει μόνο σε εργαστήρια με κατάλληλο εξοπλισμό και ειδική κατάρτιση του προσωπικού, δηλαδή μόνο σε εργαστήρια Σπερματολογίας. Η SpermLab εισηγήθηκε αυτόν τον τρόπο διεξαγωγής της ανάλυσης ήδη από τον πρώτο καιρό. Ωστόσο, μη ειδικευμένα εργαστήρια εξακολουθούν να διεξάγουν την ανάλυση με λανθασμένο τρόπο, με συνέπεια να δίνουν αναξιόπιστα αποτελέσματα.

Αν η ανάλυση διεξαχθεί μόνο στα «γόνιμα» σπερματοζωάρια το αποτέλεσμά της είναι σαφές: κανένα σπερματοζωάριο δεν πρέπει να φέρει κατατμήσεις στο DNA του. Δηλαδή ο δείκτης κατάτμησης θα πρέπει να είναι μηδέν. Για παράδειγμα, αν η ανάλυση δείξει ότι 5% των «γόνιμων» σπερματοζωαρίων φέρουν κατατμήσεις, σημαίνει ότι υπάρχει 5% πιθανότητα το σπερματοζωάριο που θα γονιμοποιήσει το ωάριο να φέρει κατατμήσεις και ενδεχομένως να επηρεάσει αρνητικά την ανάπτυξη του εμβρύου.

Η ανάλυση αυτή δεν έχει νόημα να γίνεται χωρίς ανάλυση σπέρματος στο ίδιο δείγμα, αφού θα πρέπει να γίνει διαχωρισμός των «γόνιμων» από τα υπόλοιπα σπερματοζωάρια. Επίσης, η ανάλυση σπέρματος θα δείξει αν αξίζει να γίνει η ανάλυση κατάτμησης DNA, ώστε σε αντίθετη περίπτωση να μη χρεωθεί αδίκως ο εξεταζόμενος. Η ανάλυση κατάτμησης DNA των σπερματοζωαρίων κοστίζει 100 ευρώ, αλλά θα πρέπει σε αυτό να υπολογιστεί και το κόστος του androtest και του διαχωρισμού (+30ευρώ). Αν όμως η αιτία διαγνωστεί ήδη από το androtest, δεν θα χρειαστεί να χρεωθείτε ούτε για τον έλεγχο των κατατμήσεων του σπερματικού DΝΑ ούτε για το διαχωρισμό.

ΦΟΡΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

κάνε μια ερώτηση και θα απαντήσουμε το συντομότερο